Ытык Дьааҥы сиригэр Аартыка улуустарын тыатын хаhаайыстыбатын инники сайдыытын итиэннэ хоту сир тыйыс айылҕатыгар саха сылгытын үөрдээн иитиини сайыннарыы уонна инники кэскилин дьүүллэҺиэхтэрэ.
Муус устар 5-6 күннэригэр Дьааҥы улууhугар аан бастаан Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаhаайыстыбатын министиэристибэтин көhө сылдьар кэллиэгийэтэ ыытыллаары турар. Маны таhынан, Аартыка улуустарын эргимтэтигэр эмиэ аан бастакынан тэриллэр Өрөспүүбүлүкэтээҕи Сылгыhыт күнэ бэлиэтэниэҕэ.Тыа хаhаайыстыбатын улахан тэрээhинигэр бэлэмнэнии үлэ итиэннэ бу чэрчитинэн ыытыллар түhүмэхтэр тустарынан Верхоянскай улууhун баhылыга Владислав Михайлович Иванов кытта кэпсэттим:
- Үүммүт сыл Дьааҥы устуоруйатын тыатын хаhаайыстыбатыгар икки улахан историческай суолталаах тэрээhин ыытыллыбытынан бэлиэтэниэҕэ. Бэлэмнэнии үлэ хайдах баран иhэрий?
- Улуус иhинэн тэрийэр кэмииссийэ үлэлиир. Ыадьыттары авиапуорка көрсүhүүттэн саҕалаан икки күннээх тэрээhин үлэтэ бары хайысхаларынан ыытылла турар. Онон барыта анал бырагыраама чэрчитинэн ыытыллыаҕа. Икки күннээх тэрээhиммит Дьааҥы кырдьаҕас куоратыгар итиэннэ куорат территориятыгар баар Хоптолоох сиригэр саҕаланан баран бу сиргэ түмүктэниэҕэ.
- Дьааҥылар уруккуттан даҕаны ыалдьыты үрдүк таhымҥа көрсөргө үөрүйэх дьоҥҥут. Ол гынан баран өбүгэбит төрүт дьарыгын өрө тутан кэлбит дьоҥҥо умнуллубат ураты түгэннэри бэлэхтиир улахан эппиэтинэс, онон кыра долгуйуу баара буолуо...
- Оннук. Долгуйабыт бөҕө буоллаҕа дии. Дьааҥылар былыр - былыргыттан эмиэ дьhөгөй оҕотун маанылаан илдьэ кэлбит дьоммут. Хас биирдии сылгыhыт бу удьуор утумнааччы дьоммут.
- Билиҥҥи туругунан хас улуус сылгыhыттара кыттарга бэлэмин биллэрдэ? Хотугу сытар чугастааҕы улуус сылгыhыттара хайаан да кэлэллэрэ буолуо...
- Оннук, барыта 6 хотугу улуус сылгыhыттара кыттарга бэлэмнэр. Уhук хотугу сир айана уустук, онон күүстээх санаалаах, тулуурдаах эрэ киhи айанныыр дойдута.
Хайаны өрө тахсыылаах - түhүүлээх, таас үрэх устун сүүрдүүлээх. Таас хайаларбытын уҥуордаан сылгынан сиэлэн даҕаны сыарҕаҕа да олорсон тиийиэхпитин сөп, дэhэллэр, сылгыhыттар.
- Хотугу улуус сылгыhыттарын түhүлгэтэ олох ураты буолуохтаах диэн сэрэйэбин. Тэрээhиннэр чэрчилэринэн туох ыытыллара күүтүллэрий?
- Бастакы күн кэллиэгийэттэн саҕаланар. Аартыка улуустарын тыатын хаһаайыстыбатын сайдыытын тула кэпсэтии буолуоҕа. Ол иhигэр саха сылгытын үөрдээн иитии итиэннэ сайыннарыы билигин тирээн турар сүрүн кыhалҕаларын ырытан дьүүллэhиэхпит. Сылгыһыт сылгыһыттыын билсэрэ-кэпсэтэрэ олус туһалаах. Төгүрүк остуол тула хас биирдии сылгыhыт санаатын атастаhан уопытын уллэстиэҕэ.
- Иккис күн Хоптолоох түhүлгэтигэр дьааҥылыы алгыс түhэрии итиэннэ уоту аhатыы сиэрин-туомун саҕаланарын билэбин...
- Ыалдьыттары кытта көрсүhүү сиэрин-туомун кэнниттэн сылгыны атастаһыы - мэнэйдэһии, ат киэргэлин көрүү куонкурса ыытыллар. Сылгы этиттэн-үүтүттэн оҥоhуллубут дьааҥы дьонун төрүт аhын атыы-быыстапката ураты көстүү буолуоҕа.
-Түhүлгэ сүрүн киэргэлинэн сылгыhыт курэҕэ, ат сүүрдүүтэ көрөөччүлэр улахан болҕомтолорун тардыаҕа. Хас киhилээх итиэннэ төhө хамаанда бу күрэхтэргэ кыттыаҕай?
- Алта улуус сылгыhыттара маастарыстыбаларын көрдөрүөхтэрэ. Барыта ... тиийэрэ буолуо. Ат сүүрүүтэ ... миэтэрэттэн саҕаланан ... тыhыынча миэтэрэ диэри дистанцияҕа аттар сүүрүүлэрэ ыытыллыаҕа. Уҥа-хаҥас түсүhүүлээх сытыы киирсии буолуоҕа, диэн кырдьаҕас сылгыhыттар сэрэйэллэр.
Сылгыһыттар хотугу сиргэ бастакы түһүлгэлэрин Дьааҥы талааннаах ырыаhыттара, үҥкүүhүттэрэ өссө тупсаран, киэргэтэн умнуллубат түгэннэри бэлэх уунуохтара.
- Быйылгы сылгыһыт күрэҕин кыайыылаахтарын туох бириис күүтэрий?
- Быйылгы бириис улахан. Кыайыылаахтары 2 мөлүйүөн солкуобай, УАЗ бортобуой массыына уонна Буран снегоход күүтэр. Араас анал номинациялаах бириистэр эмиэ баар буолуохтара.
- Владислав Михайлович, сиhилии кэпсээниҥ иhин, улахан махтал. Итиэннэ сылгыhыттар бастакы түмсүүлэрэ дьааҥы сылгытын инники дьылҕатын эрэ буолбакка, бүтүн Аартыка олохтоохторун инники Кэскилин быһаарар түһүлгэ буолуо диэн эрэнэбин.
Альбина ПАВЛОВА