Саха буолан сандаарыахха, сурук - бичик күнүн уруйдуохха - айхаллыахха

Саха буолан сандаарыахха, сурук - бичик күнүн уруйдуохха - айхаллыахха.

Төрөөбүт төрүт тылбыт, култуурабыт баарын тухары - биһиги баарбыт. Бу санааҕа салайтаран, саха билиҥҥи көлүөнэтэ - араас эйгэҕэ үлэлии - хамсыы сылдьар дьон - бэйэбит кыахпытынан кылааппытын киллэрсэ сылдьабыт. Тылбыт дьылҕата бэйэбит илиибитигэр баарын хас биирдиибит өйдүөх тустаахпыт.
Олунньу 13 күнүгэр, ол эбэтэр сурук - бичик күнүн айхаллаан Баатаҕай орто оскуолатын үөрэнээччилэрэ, учууталлара, уһуйааччылара сарсыардаттан саламааттаах алаадьынан хас биирдиибитин күндүүлээн көрүстүлэр. Оскуолабытыгар олунньу 13 күнүгэр, С.А.Новгородов төрөөбүт күнүгэр
"Ийэ тылбыт күннэрэ" диэн бырааһынньык курдук бэлиэтэнэр буолбуттара хас да сыл буолла. Ийэ тылбыт туругурарын туһугар сылын аайы сурук - бичик күнүн үрдүк таһымнаахтык, ол эбэтэр эрдэттэн ыытыллар үлэлэр торумнарын былааннаан, бэлэмнэнэн ыытар буолбуппут ыраатта.
Сурук - бичик күнүгэр анаммыт тэрээһиммитин тэрийэн ыытарбытыгар сүрүн улэни ыйан - кэрдэн, салайан ыыттылар оскуолабыт дириэктэрэ Людмила Николаевна Григорьева, сахабыт тылын уонна литэрэтиирэтин учуутала Дария Спиридоновна Колесова,
уһуйааччыларбыт Юнна Павловна Неустроева, Мария Александровна Горохова, Анна Николаевна Стручкова, "Күн түмсүүтэ " оҕолор түмсүүлэрин актыбыыстара, саха кылаастарын учууталлара уонна төрөппүттэрэ бука бары.
Бу күн Баатаҕай орто оскуолатыгар сахалыы саҥа сандаарда, ырыа - тойук дьиэрэйдэ, хомус тыаһа дьүрүһүйдэ, оһуохай тыла этилиннэ, дьиэрэҥкэйдээн да ыллылар, норуоппут оонньууларын оонньоон көрдөрдүлэр.
Тылга көстөр - туох баар билии - көрүү, өй - санаа, сиэр - майгы. Киһи өйө - санаата, сиэрэ - майгыта тылынан сыаналанар. Ол курдук тыл киһи кутун - сүрүн, уйулҕатын, сүргэтин туругун көрдөрөр.
Бастаан утаа нуучча кылааһын үөрэнээччилэрэ, төрөппүттэрин, кылаастарын салайааччытын Наталия Алексеевна Терзины кытта көрүдүөргэ сандалы остуолга бука барыбытын ыҥыран сахалыы ас арааһын амсатан үөртүлэр.
Саха аһа астаныыта судургутунан, айылҕаттан сибиэһэйин, киһи этигэр - хааныгар иҥэмтиэтинэн уратылаах . Аны биир уратытынан, саха аһа бэйэтин айылҕатын амтанын, сытын - сымарын хаалларарга дьулуһара буолар эбит.
Сахалар уһун үйэлэниибит төрдө диэн биһиги төрүт аспыт айылҕата биһиги эппитигэр - хааммытыгар туһалааҕа сөп түбэһэрэ буолар диэххэ сөп диэн 6 "А" кылаас үөрэнээччилэрэ кылгастык иһитиннэрии оҥордулар. Ол кэнниттэн бука бары ас арааһын амсайдыбыт. Сандалы остуолга бааллар: саламаат, алаадьы, чохоон, күөрчэх, буспут эт, хаан, ойоҕос, саха лэппиэскэтэ, харта, үрүмэ, тоҥ быар,
үөллүллүбүт эттээх быар, баахыла, тоҥ күөрчэх, барыанньа арааһа, эттээх бэрэски, сахалыы миин, буспут тыл, быырпах, кымыс уонна да атын астар.
Сынньалаҥ бириэмэлэригэр Мария Александровна Горохова сахалыы оонньуу арааһын оонньотон оҕолору түмэ тарта, санааларын өрө көтөхтө.
Онтон салгыы "Ийэ тыл илгэтинэн" диэн сурук - бичик күнүгэр анаммыт хоһоон ааҕыытыгар сүрдээх дириҥ ис хоһоонноох күрэх буолан ааста.
Бу курэх сыаллара - соруктара:
1. Кэлэр көлүөнэни, ыччат дьону, оҕолору, төрөппүттэри Ийэ тылларынан бодоруһалларыгар, төрөөбүт дойдуга тапталы, бэриниилээх буолууну, күүстээх санааны иҥэрэргэ угуйуу.
2. Иитиллибит ийэ тылбытынан дорҕоонноохтук хоһоон ааҕарга эрчийии.
3. Төрөөбүт тылы оҕолорго, төрөппүттэргэ, иитээччилэрэ уонна учууталларга хоһоон ааҕыытын интириэһиргэтэр тыл саппааһын байытарга, сахалыы саҥаны сайыннарыыга сүрүн болҕомтону ууруу.
Бу хоһоонньуттар хонууларыгар төрөппүттэр оҕолорун кытта олус бэркэ диэн, өрө көтөҕүүлээхтик кытыннылар. Кыттааччылар үксүн Семен Данилов, Былатыан Ойуунускай, Леонид Попов, Иван Гоголев, Күндэ, Иван Мигалкин, Моисей Ефимов хоһооннорун доргуччу ааҕан иһитиннэрдилэр.
Дьэ, кырдьык даҕаны ханнык да кэмҥэ, ханна да сылдьан сахалыы хоһооннору саха буоларбытын биллэрэн ааҕа сыалдьыахтаахпытын өйдөттө бу күрэх.
Дьүүллүүр сүбэ быһаарыытынан
1 урдэлгэ таҕыстылар Даниловтар дьиэ кэргэттэрэ. Ыал ийэтэ, барыга бары дьоҕурдаах Саргылаана Максимовна кыыһынаан Сайааналыын көрөөччүлэр биһирэбиллэрин ылыахтарын ыллылар.
2 үрдэлгэ таҕыстылар Михайловтар дьиэ кэргэттэрэ. Олус сэмэй иллээх ыал ийэтэ Людмила Михайловна кыыһынаан Ксениялыын нап - нарыннык, олус истиҥник хоһооннорун ааҕан иһитиннэрдилэр,
3 үрдэли Амоновтар уонна Потаповтар дьиэ кэргэттэрэ ыллылар.
Амоновтар түмсүүлээх, талааннаах дьиэ кэргэттэрэ 4 буолан тахсыбыттара көрөөччүлэри үөртэ. Бары бииргэ эйэ - дэмнээхтик, долгутуулаахтык, иэйэн - куойан сүрдээх дириҥ ис хоһоонноох хоһоону ааҕан долгуттулар. Кинилэр дьиэннэн сахалыы тиһигин быспакка кинигэни ааҕалларын тута өйдөөн көрдүбүт. Онтон Потаповтар ийэлэрэ Сардаана Аркадьевна кыыһынаан төрөөбүт Дьааҥыларын уруйдаабыттарын олус биһирээтибит.
Онон, бу күрэхпит биһиэхэ бука барыбытыгар өссө төгүл өйдөттө төрөөбүт тылбыт - иккис ийэбит буоларын. Төрөөбүт тылбытыгар иитиллибит иэстээхпитин санатта.
"Ийэ тыл, сурук - бичик" күнүн үөрэ - көтө сахалыы ырыанан - тойугунан уруйдаатыбыт - айхаллаатыбыт.
Бастаан 6 "А" нуучча кылааһын үөрэнээччилэрэ (Салайааччы: Терзи Н.А)
"Ньургун Боотур " олонхону көрдөрдүлэр.
Олоҥхо - норуот тылынан уус-уран мунутуур чыпчаала, жанр өттүнэн саамай уустук тутуллаах, ураты көрүҥнээх айымньы буоларын бука бары билэр буолуохтааххыт. Онон нуучча тыллаах оҕолору сахалыы саҥардан олохолуурга үөрэтии элбэх улэттэн тахсарын өйдүөх тустаахпыт. Бу "Ньургун Боотур" олоҥхону быһа тардан, үөрэнээччилэри бэлэмнээтэ Саха сирин норуоттарын култуураларын учуутала Юнна Павловна Неустроева. Салгыы олоҥхоһут кырачаан кыыспыт 4 "В" кылаас үөрэнээччитэ Милана Борисова "Кыыдааннаах Кыскыл улаан аттаах кыыс бухатыыр" Олонхону өйтөн ааҕан иһитиннэрдэ. Олоҥхоһуттарбыт кэннилэриттэн сахалыы ырыалар ылланнылар, үҥкүүлэр үҥкүүлэннилэр, хоһооннор
ааҕылыннылар, хомусчуттар хомустаан дьиэрэһиттилэр, оһуохайдаан ойдулар. Дьэ, ити курдук сахалыы тыыннаах дьоро күнтэн алгыс ылан дуоһуйа сынньанныбыт, үөрдүбүт - көттүбүт.
Итинэн сылыктаатахха, сахалыы тыын, сахалыы тыл, сахалыы өй - санаа, ырыа -тойук, сахалыы санаа, сиэрдээх олох - олохпут ирдэбилэ буолбутун бэлиэтии көрдүбүт.
Ийэ дорҕоон үлэтэ,
Ситэн - хотон тилиннин!
Ийэ тылбыт барахсан,
Сахалыы тылбытын харыстаатын!

Стручкова Анна Николаевна, Баатаҕай орто оскуолатын учуутала

13.02.26 сыл.